Η τέχνη δεν κρίνεται μόνο από το μάτι.
Κρίνεται από το αξιακό φορτίο εκείνου που τη δημιουργεί και εκείνου που τη δέχεται.
Όταν αυτά τα δύο συγκρούονται, γεννιέται κατακραυγή.
Όταν όμως συγκρούονται δημιουργικά, γεννιέται Ιστορία.

Θα σταθούμε σε δύο άκρα που μοιάζουν επιφανειακά ίδια αν και είναι είναι ουσιαστικά αντίθετα.

Η κατακραυγή της Guernica

Όταν η Τέχνη προπορεύεται της κοινωνίας

Η Γκουέρνικα του Πάμπλο Πικάσο αποδοκιμάστηκε σφοδρά στην πρώτη της παρουσίαση.
Την είπαν χαοτική, αποκρουστική, ακατανόητη, «αντιαισθητική».

Η κοινωνία του 1937 δεν ήταν έτοιμη να αντικρίσει κατάματα:

• τον τρόμο του άμαχου,
• τη βαρβαρότητα του πολέμου,
• τη συντριβή της ανθρώπινης μορφής.

Ο Πικάσο δεν χλεύαζε αξίες.
Τις υπερασπιζόταν, δείχνοντας τη βεβήλωσή τους.

Δεν ειρωνευόταν τον άνθρωπο.
Δεν γελοιοποιούσε τον πόνο.
Δεν προκαλούσε για να επιβληθεί.

Η πρόκληση ήταν αναγκαστική, όχι αυτάρεσκη.

Η Γκουέρνικα:

• είχε καθολικό μήνυμα,
• ρίζωνε στον ανθρώπινο πόνο,
• απευθυνόταν στο μέλλον.

Γι’ αυτό άντεξε.
Γι’ αυτό μεγάλωσε.
Γι’ αυτό δικαιώθηκε.

Η κατακραυγή για τα έργα του Γιώργου Γαβριήλ

Όταν η πρόκληση αντικαθιστά το νόημα

Στην περίπτωση του Γιώργου Γαβριήλ, η κοινωνική απόρριψη παρουσιάζεται συχνά ως «συντηρητισμός», «σκοταδισμός», «αδυναμία κατανόησης της τέχνης».

Όμως εδώ βρίσκεται η κρίσιμη διαφορά.

Η τέχνη του:

• δεν στοχεύει στη μεταφυσική του ανθρώπου,
• δεν αναμετριέται με το τραγικό,
• δεν υπηρετεί υπερπροσωπική αξία.

Αντίθετα:

• η ειρωνεία γίνεται αυτοσκοπός,
• η πρόκληση προηγείται του νοήματος,
• η αντίδραση του κοινού γίνεται καύσιμο προβολής.

Δεν ξεσκεπάζει την υποκρισία.
Την αντικαθιστά.

Εδώ η κατακραυγή δεν είναι καθυστέρηση της κοινωνίας.
Είναι άμυνα αξιών.

Η ουσιώδης διαφορά

Τι αντέχει στον χρόνο και τι χάνεται

Η Γκουέρνικα γεννιέται από πόνο καθολικό.
Δεν ανήκει. Δεν εξηγείται. Αναγνωρίζεται.

Τα έργα του Γαβριήλ στηρίζονται σε πρόκληση στιγμιαία.
Υπάρχουν όσο υπάρχει αντίδραση.

Η Γκουέρνικα έχει τραγικό βάθος.
Δεν ειρωνεύεται. Δεν προστατεύεται. Εκτίθεται.

Τα έργα του Γαβριήλ ντύνονται με ειρωνικό περίβλημα.
Η ειρωνεία καλύπτει το κενό.

Η Γκουέρνικα υπερβαίνει τα σύμβολα.
Τα διαλύει για να φανεί η ουσία.

Τα έργα του Γαβριήλ ζουν από τη χλεύη των συμβόλων.
Χωρίς αυτά, δεν στέκουν.

Η Γκουέρνικα ασκεί σιωπηλή δύναμη.
Δεν φωνάζει. Δεν ζητά. Επιβάλλεται.

Τα έργα του Γαβριήλ είναι θορυβώδεις δηλώσεις.
Χρειάζονται θόρυβο για να υπάρχουν.

Η Γκουέρνικα είχε προορισμό την Ιστορία.
Τα έργα του Γαβριήλ την επικαιρότητα.

Και η Ιστορία αμείλικτα
Ξεχνά φωνασκίες.
Θυμάται Αξίες.

Επίλογος

Η τέχνη δεν είναι απλώς ελευθερία έκφρασης.
Είναι ευθύνη έκφρασης.

Ο καλλιτέχνης που μιλά στο αιώνιο, αντέχει.
Ο καλλιτέχνης που μιλά μόνο στο σήμερα, ξεχνιέται.

Και το κοινό, όσο κι αν κατηγορείται,
διαισθάνεται τη διαφορά.