Το Χρονικό μιας Ελεγχόμενης Τραγωδίας
Η Κύπρος το 1974 δεν ήταν απλώς το θέατρο μιας εθνικής τραγωδίας. Ήταν το αποκορύφωμα μιας διπλής καταστροφής: της εγκληματικής ηλιθιότητας των Ελλήνων Συνταγματαρχών και της βαθιάς υπονόμευσης που υπέστη το νησί μετά την ανεξαρτησία του. Ο εσωτερικός διχασμός στην Κύπρο, σε συνδυασμό με τη διαρκή ανάμειξη εξωτερικών δυνάμεων, δημιούργησαν έναν υπόγειο εμφύλιο πόλεμο, ο οποίος κορυφώθηκε το καλοκαίρι του 1974. Οι ηγέτες της Αθήνας, στερούμενοι στρατηγικής, λογικής και ιστορικής συνείδησης, έπεσαν θύματα της ίδιας τους της απλοϊκότητας – και, χειρότερα, παρέσυραν μαζί τους ολόκληρο τον Ελληνισμό.
Όμως πίσω από τη σκηνή, ο πραγματικός σκηνοθέτης ήταν ο Χένρι Κίσινγκερ. Και η Κύπρος ήταν ένα κομμάτι στη μεγάλη σκακιέρα του κορυφαίου διπλωμάτη.
Οι βασικές προκείμενες
1. Ο Κίσινγκερ είχε πλήρη εικόνα της κατάστασης:
- Γνώριζε τις προθέσεις του Ιωαννίδη, σύμφωνα με τηλεγραφήματα του State Department.
- Ήλεγχε τις ροές πληροφόρησης μέσω CIA, πρεσβειών και διαύλων του ΝΑΤΟ.
- Είχε επανειλημμένες επαφές με τον πρέσβη Τάσκα και μέλη της Χούντας.
2. Ο Ιωαννίδης ενήργησε με αίσθηση ασφάλειας:
- Δεν προετοιμάστηκε στρατιωτικά για τουρκική απόκρουση.
- Φάνηκε να έχει αποδεχθεί ένα σενάριο τουρκικής εμπλοκής με καθορισμένα όρια.
- Εκ των υστέρων διαφάνηκε ότι είχε παρασκηνιακές διαβεβαιώσεις περί ελεγχόμενης Τούρκικης επέμβασης!!!!!
3. Η Τουρκία κινήθηκε με αυτοπεποίθηση:
- Η επιχείρηση «Αττίλας» είχε οργανωθεί από την Άνοιξη του 1974.
- Το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας είχε εγκρίνει σχέδιο απόβασης σε περίπτωση ανατροπής της κυπριακής κυβέρνησης.
- Όπως διαφάνηκε είχε παρασκηνιακές διαβεβαιώσεις για ΜΗ Επέμβαση του Ελληνικού Στρατού.
4. Η Κυπριακή Κυβέρνηση έδρασε με αφέλεια ή καθοδηγήθηκε σκοπίμως:
- Η επιστολή προς Γκιζίκη (2 Ιουλίου) ζητούσε αποχώρηση των Ελλήνων αξιωματικών χωρίς στρατιωτική ή πολιτική κάλυψη.
- Μια τέτοια ρήξη, χωρίς εγγυήσεις από ΗΠΑ ή Βρετανία, ήταν εθνικά ριψοκίνδυνη.
- Η ενέργεια αυτή μπορεί να εξηγηθεί μόνο αν υπήρχαν παρασκηνιακές διαβεβαιώσεις περί Θετικής ανώδυνης κατάληξης του εγχειρήματος.
Η παγίδα του Ιωαννίδη
- Δεν ήταν ανίδεος. Ήξερε ότι η Τουρκία θα αντιδρούσε.
- Η φράση του («αφήστε τους να μπουν και τους σταματάμε μετά») αποκαλύπτει:
- Είχε ενημέρωση για την πιθανή έκταση της τουρκικής επιχείρησης.
- Είχε πειστεί πως δεν θα ξεπερνούσε ορισμένα όρια – ίσως την ενοποίηση προγεφυρώματος με θύλακα Κιόνελι.
- Μάλλον του παρουσιάστηκε σενάριο διπλής Ένωσης ή προσωρινής κατοχής για «εξισορρόπηση».
➡️ Δεν ήταν απλώς ανίδεος – ήταν θύμα παραπληροφόρησης και ίσως παρασκηνιακών διαβεβαιώσεων.
Η επιλογή της μεθοδικής χειραγώγησης
- Οι ΗΠΑ δεν απέτρεψαν το πραξικόπημα ή την τουρκική εισβολή.
- Ο Κίσινγκερ επέλεξε τη μέθοδο της σιωπηλής ανοχής και της επιλεκτικής πληροφόρησης.
- Ο πρέσβης Ντέιβις στη Λευκωσία, ο Τάσκα στην Αθήνα και στελέχη της CIA γνώριζαν αρκετά και προωθούσαν τα δέοντα.
➡️ Όταν διαθέτεις την πληροφόρηση αλλά δεν παρεμβαίνεις, σημαίνει, είτε ότι το αποτέλεσμα σε εξυπηρετεί είτε το επιδιώκεις.
Η Τουρκία ως συνεργός και όχι αυθόρμητος εισβολέας
- Η επιχείρηση εκτελέστηκε με διπλωματική κάλυψη και διεθνή σιωπή.
- Η Άγκυρα είχε καθησυχαστεί πως δεν θα υπήρχε διεθνής αντίδραση.
- Ο ΟΗΕ αντέδρασε καθυστερημένα, με ουδέτερα ψηφίσματα.
➡️ Μόνο μία δύναμη μπορούσε να εγγυηθεί αυτό το κενό αντίδρασης: οι ΗΠΑ.
Ο ρόλος της Βρετανίας: Ο Ύπουλος Συνεργός/Καθοδηγητής
- Το Ηνωμένο Βασίλειο, εγγυήτρια δύναμη, δεν ανέλαβε καμία ευθύνη αποτροπής.
- Η επίσημη πολιτική: «Let the Americans handle this». Σκόπιμη απουσία.
- Η διαφυγή του Κύπριου Προέδρου μέσω των βάσεων και η υποβοηθούμενη παρέμβασή του στον ΟΗΕ έγιναν υπό τη σιωπηρή υποστήριξη του Λονδίνου.
- Η επιστολή απομάκρυνσης των Ελλήνων αξιωματικών, η διαφυγή και η παρουσία σε διεθνή φόρα εντάσσονται σε βρετανική στρατηγική διαχείρισης.
- Οι βάσεις διασφαλίστηκαν, η Τουρκία δεν δυσαρεστήθηκε και η εικόνα της Βρετανίας έμεινε «ουδέτερη».
➡️ Η Βρετανία δεν επέβαλε λύσεις. Διαχειρίστηκε – Υποδαύλισε την κρίση και ωφελήθηκε από το τετελεσμένο.
Η στάση της Κυπριακής Κυβέρνησης: Μεταξύ Αυταπάτης και Υπονόμευσης
Η Κυπριακή Κυβέρνηση, φάνηκε να αντιδρά στην πίεση της Χούντας με την επιστολή της 2ας Ιουλίου προς τον Γκιζίκη. Όμως η κίνηση αυτή, αντί να αποκλιμακώσει, έφερε την κρίση στο σημείο χωρίς επιστροφή.
Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, ως Θεματοφύλακας της κρατικής ακεραιότητας, όφειλε να σταθμίσει το εθνικό συμφέρον και να προβλέψει ότι μια ρήξη με την Αθήνα, εν μέσω εθνικού διχασμού, θα οδηγούσε – σχεδόν νομοτελειακά – σε επέμβαση της Τουρκίας. Δεν είχε στη διάθεσή του ούτε την Εθνική Φρουρά, ούτε συμμαχικές εγγυήσεις ασφάλειας. Κι όμως τόλμησε τη ρήξη.
Η επιλογή αυτή έχει λογική μόνο εάν υπήρχαν παρασκηνιακές διαβεβαιώσεις από ΗΠΑ ή Βρετανία ότι δεν θα επέτρεπαν τουρκική επέμβαση ή ότι θα στήριζαν την Κυπριακή Κυβέρνηση. Αν δεν υπήρχαν, τότε πρόκειται για πράξη αφέλειας ή αυταπάτης – όχι ηγετικής σύνεσης. Ανεξάρτητα με τον παραλογισμό των συνταγματαρχών, όφειλε να έχει σαν πρώτιστο καθήκον το εθνικό συμφέρον και την κρατική ακεραιότητα.
➡️ Η Κυπριακή Κυβέρνηση είτε παγιδεύτηκε από σκόπιμες διαβεβαιώσεις, είτε υπέκυψε σε πολιτική τύφλωση. Σε κάθε περίπτωση, ανέλαβε ένα ρίσκο δυσανάλογο με την ισχύ της – και η Κύπρος το πλήρωσε.
Το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα
- Διχοτόμηση της Κύπρου, ως νέα ισορροπία:
- Ισορροπία Ελλάδας – Τουρκίας στο ΝΑΤΟ.
- Εξουδετέρωση κάθε παράγοντα που μπορούσε να λειτουργήσει ανεξάρτητα (όπως η αδέσμευτη Κύπρος).
- Αποφυγή πολέμου μεταξύ δύο νατοϊκών χωρών.
➡️ Ο χάρτης άλλαξε, αλλά η ισχύς της Δύσης δεν κινδύνεψε. Η Κύπρος κατέληξε «σταθερά διαιρεμένη».
Οι συνέπειες για την Ελλάδα και την Κύπρο
- Η Κύπρος ντε φάκτο διχοτομήθηκε.
- Η ελληνική χούντα κατέρρευσε.
- Ο Ελληνισμός ηττήθηκε στρατηγικά.
- Οι μεγάλες δυνάμεις αποδέχθηκαν το τετελεσμένο.
➡️ Οι ηγεσίες είτε εξαπατήθηκαν, είτε συνεργάστηκαν, είτε ήταν τραγικά ανεπαρκείς.
Ο Τραγικός Επίλογος – Αυτογνωσία και Ύβρις
Ούτε η Χούντα ούτε ο Κυπριακή κυβέρνηση διέθεταν στρατηγική για την Κύπρο. Η μεν πρόβαλε την Ένωση ως σύνθημα δίχως σχέδιο, η δε υπερασπιζόταν την ανεξαρτησία δίχως εγγυήσεις.
Οι δύο πόλοι του Ελληνισμού συγκρούστηκαν χωρίς ρεαλιστικό τελικό στόχο. Η σύγκρουση τους έγινε υπαρξιακή – ένας αγώνας ισχύος και επιβίωσης, όχι εθνικής λύσης. Και τότε, μπήκε σε λειτουργία ο Θουκυδίδειος νόμος της Ύβρεως: Στις εμφύλιες συγκρούσεις, η οργή κυριαρχεί επί του συμφέροντος.
Ο Κίσινγκερ όμως διέθετε και στρατηγική, και ισχύ και ευφυία. Έπραξε ακριβώς αυτό που του επιτρέψαμε να πράξει.
Η Κύπρος δεν ηττήθηκε το 1974 από την Τουρκία. Ηττήθηκε όταν οι ηγεσίες της Αθήνας και Λευκωσίας επέλεξαν να συγκρουστούν για την εξουσία και όχι να συνασπιστούν για την πατρίδα.
Η ιστορία, δεν συγχωρεί τη ματαιοδοξία που ντύνεται πατριωτισμό, ούτε την αυταπάτη που υποδύεται τη στρατηγική. Το τίμημα ήταν η διχοτόμηση, η απώλεια και η μονιμοποίηση του εθνικού τραύματος.
Η Κύπρος του 1974 δεν ήταν ατύχημα. Ήταν ένα μεθοδικά εκτελεσμένο γεωπολιτικό σχέδιο, στο οποίο κάθε παίκτης είχε τον ρόλο του. Οι ΗΠΑ καθοδήγησαν. Η Βρετανία κάλυψε. Η Τουρκία εκτέλεσε. Η Ελλάδα παγιδεύτηκε. Η Κύπρος χειραγωγήθηκε.
Δεν φταίνε όλοι το ίδιο. Αλλά όλοι έπαιξαν σε μια σκηνή που είχε ήδη γραφτεί.
Εμείς Όμως Τί;
Εγκληματίες; Προδότες; Τί; …. Σίγουρα Ηλίθιοι!!!
